|
|
|
LÀN
MÔI
Bác sĩ Nguyễn Văn Ðức
(Bài trên Website www.hqtysvntd.org)
Làn môi chúng ta quan trọng lắm,
chẳng ai dám phủ nhận điều này. Nhất
là làn môi phụ nữ, từng khiến văn nhân,
thi sĩ nhiều thời điên đảo, hao tổn biết
bao giấy mực. Làn môi nên luôn tươi
mọng, không khô khốc, nứt nẻ.
Khốn nỗi, hàng ngày, môi phải
đương đầu với rất nhiều thứ nó không
thích: nước miếng trong miệng, lưỡi
liếm môi, thức ăn, xà-phòng, son thoa
môi, ... Rồi, ánh nắng chói chang, gió
Ðông buốt da, thời tiết khô lạnh, ...
Thường, môi và da quanh môi ta
biết tự bảo vệ, chống trả lại những yếu
tố gây hại với một cơ chế rất tốt, môi
lúc nào trông cũng xinh tươi, mọng mát.
Song, trên một số người, cơ chế tự bảo
vệ này của môi không được tốt mấy,
nhất là trong thời tiết lạnh, hoặc khi độ
ẩm của môi trường chung quanh xuống
thấp, môi họ dễ trở nên khô, nứt nẻ.
Người ta nhận thấy, những vị có
"máu" dị ứng, quá mẫn (atopy), bản
thân hoặc gia đình có người bị bệnh dị
ứng mũi, suyễn, viêm da quá mẫn
(atopic dermatitis), ..., môi thường có
vấn đề hơn người khác. Môi những vị
này hay khô nứt, môi nhiều người còn
cho thấy dấu chứng của bệnh viêm da
quá mẫn ở môi (atopic cheilitis).
Môi nứt
Môi nứt (chapped lips) hay xảy ra
vào mùa Ðông, thời tiết lạnh, khô. Tuy
vậy, với những vị có thói quen liếm
môi, hoặc để nước miếng cứ từ miệng
chảy ra ngoài môi, môi có thể nứt
quanh năm.
Môi trông khô mốc, lấm tấm trắng,
hoặc ửng đỏ với những chỗ nứt nẻ.
Ta chữa môi nứt với các chất giúp
môi giữ nước, bớt khô (petroleum jelly,
hydrophilic ointment, protective lip
balms, lanolin salves). Tốt nhất, ta thoa
chúng lên môi trước lúc đi ngủ, và sau
khi rửa mặt (môi còn đang ướt nước,
chúng khiến nước đọng tại môi lâu hơn,
ít bốc hơi).
Viêm môi dị ứng
Viêm môi dị ứng (allergic contact
cheilitis) gây do việc môi không may
phải tiếp xúc với chất tạo dị ứng cho
môi, chẳng hạn như chất cinnamic
aldehyde trong kem đánh răng, nước
xúc miệng (giúp kem đánh răng, nước
xúc miệng có mùi vị hấp dẫn), hoặc các
chất muối kim loại như chất kền
(nickel).
Môi có những chỗ khô, dày, lấm
tấm trắng, đóng vẩy, hoặc nổi những
mụn nước nhỏ. Da quanh môi thường
vẫn tốt lành, không bị ảnh hưởng.
Chữa trị, ta cố tìm ra và tránh dùng
những chất tạo dị ứng cho môi. Giúp
môi mau trông bình thường, ta có thể
dùng những loại kem steroid nhẹ (low-
potency topical corticosteroids) như
hydrocortisone cream để thoa trên môi.
Viêm môi do kích thích
Viêm môi do kích thích (irritant
cheilitis) có thể xảy ra ở những người
hay cắn hoặc liếm môi, vì thói quen
(nhất là các cháu bé), hoặc vì bệnh (như
trong bệnh tâm thần obssessivecompulsive
disorder, người bệnh lúc
nào cũng cảm thấy không yên tâm, cứ
phải làm đi làm lại một hành động).
Người bệnh có khuynh hướng liếm tới
liếm lui vùng môi khô, khiến tình trạng
ngày càng nặng.
Môi và cả da chung quanh nữa
(những vùng môi liếm tới) trông khô
mốc, ửng đỏ.
Chữa trị, tất nhiên bạn không nên
liếm, cắn môi nữa (nếu cần, dùng thuốc
chữa bệnh tâm thần). Nếu môi trông tệ
quá, ta dùng loại kem steroid nhẹ như
hydrocortisone cream thoa trên môi một
thời gian ngắn. Sau đó, thường xuyên
thoa lên môi một chất lip balm dày.
Lở mép
Bệnh lở mép (tên tiếng Anh:
angular cheilitis hay perlèche. Chữ
"perlèche" bắt nguồn từ tiếng Pháp
"liếm") khiến góc miệng đỏ, lở, lấm
tấm trắng, đóng vẩy.
Tình trạng này xuất hiện nhiều nhất
ở người trẻ tuổi, và nhiều người lở mép
cũng thấy có bệnh viêm da quá mẫn
(atopic dermatitis) ở những nơi khác
của cơ thể.
Nhưng các vị cao niên cũng có thể
bị lở mép: tuổi tác khiến các bắp thịt
mặt lỏng lẻo, tạo những vết hằn thời
gian, còn làm những bắp thịt quanh
miệng teo đi, xệ xuống, gấp nếp ở góc
miệng. Nước miếng dễ ứ đọng tại nơi
da gấp nếp ở góc miệng, gây lở, đồng
thời nước miếng cũng là môi trường tốt
để nấm (yeast), vi trùng (bacteria) sinh
sôi nảy nở, tình trạng thành nặng hơn.
Rồi, các yếu tố khác như móm, răng giả
chế không khéo, khớp cắn lệch lạc,
xương hàm thoái hoá góp phần vào,
làm nếp gấp ở khoé miệng sâu hơn, và
miệng cũng khó giữ nước miếng, nước
miếng dễ chảy ra khỏi miệng, đọng nơi
khoé môi. Rồi, thói quen liếm môi, việc
thở bằng miệng, các dụng cụ nha khoa
đặt trong miệng nữa.
Với người mang bệnh tiểu đường, lở
mép hay gây do nấm Candida.
Về mặt chữa trị:
- Các pom-mát steroid nhẹ, như
desonide 0.05%, hoặc pommát
hydrocortisone 0.5% hay
1% (mua không cần toa bác
sĩ) có thể giúp lở mép mau
bớt.
- Dùng chất nhờn petrolatum
hoặc các loại pom-mát giúp
chống khô khác để bảo vệ và
giữ vùng da quanh môi khỏi
bị khô.
- Các thuốc thoa chống nấm
Candida (ketoconazol,
clotrimazole, nystatin), các
thuốc thoa trụ sinh, dùng
riêng hoặc dùng phối hợp với
pom-mát hydrocortisone, có
thể giúp trong nhiều trường
hợp.
- Chữa xong vấn đề, ta có thể
dùng pom-mát tacrolimus
0.1% hay kem thoa
pimecrolimus 1% để ngừa sự
tái phát.
- Nhiều trường hợp, chúng ta
nhờ nha sĩ khám và cho ý
kiến, xem vấn đề răng miệng
của bạn có cần đến những
chữa trị nha khoa.
- Chích chất collagen vào các
khóe da quanh miệng cũng
hữu dụng trong một số trường
hợp.
Ai cũng muốn có làn môi đẹp, tươi
mọng, không khô khốc, nứt nẻ. Nếu cẩn
thận chút, điều này không khó lắm.
Muốn có làn môi tuyệt vời, mới thực
khó. Vì làn môi tuyệt vời, vừa đẹp, vừa
biết thốt ra những lời êm như ru, ngọt
như mật, chẳng hạn: "Anh yêu ơi, đến
đây em nhờ tí việc" (thay vì: "Này,
thằng kia, lại đây bà bảo!"). Ðây đúng
loại làn môi các văn nhân, thi sĩ điên
đảo, không tiếc lời ca tụng. |
|
