|
Beethoven, Người Nhạc Sĩ Lãng Mạn
Nhạc sĩ Beethoven có tên đầy
đủ là Ludwig van Beethoven, sinh ngày 16 tháng 12, năm 1770, tại Bonn,
Đức quốc. Cha là Johann Beethoven và mẹ là bà Maria Magdelena van
Beethoven. Johann là một ca sĩ ca giọng cao nam (tenor) trong nhà thờ.
Vì hoàn cảnh nghèo của gia đình, cha của Ludwig mong sao cho con mình sẽ
là cậu bé thần đồng như gương của Mozart đi lưu diễn đó đây vòng quanh
Âu châu lấy tiền phụ gia đình. Nhưng Ludwig không thể hiện được ý muốn
của cha, người cha đâm ra chán nản. Vã lại cha Ludwig vốn nghiện rượu
say sưa làm cho cậu bé đâm ra lạc lõng, rồi cậu bé Beethoven trở nên
ương ngạnh, bất hòa với cha mình. Đó là những ngày mới lớn khổ sở của
Ludwig van Beethoven.
Đến năm 8 tuổi, Beethoven mới chính thức trình diễn cho công chúng xem.
Sang năm 12 tuổi Beethoven bỗng trở nên là một tay chơi dương cầm xuất
sắc, mang nhiều triển vọng cho tương lai và tòa Tổng giám mục tại Bonn
mướn chơi đàn, mà mức lương Beethoven kiếm được cao hơn cha ông gấp bội.
Tới năm 17 tuổi, Tòa Tổng giám mục thấy tiềm năng dương cầm đầy hứa hẹn
của Beethoven nên bảo trợ cho ông du hành sang Áo với mục đích theo thọ
giáo kỹ thuật dương cầm cao cấp của tay đàn cự phách, lẫy lừng Mozart
tại Vienna, khi ấy Mozart được 30 tuổi. Mozart thấy ngay tài năng đang
lên của Beethoven, nên chỉ dẫn thêm. Ông ở và học nghề với Mozart được
hai tháng thì chẳng may ông nhận được tin mẹ ông qua đời. Ông vội vã
quay trở lại Bonn chịu tang mẹ. Đến năm 1792, ông được 22 tuổi càng say
mê đàn hơn và muốn thăng tiến thêm, ông trở lại Vienna, lần này ông theo
học kỹ thuật đàn từ các tay dương cầm nổi danh của Vienna như Haydn,
Schenck, Albrechtsberger và Salieri. Cùng năm đó cha ông qua đời, là
người anh cả ông đem hai người em trai về nuôi bên Áo. Người em kế
Kaspar Karl Beethoven sau này trở thành thầy giáo dạy âm nhạc, người em
út Nikolaus Johann Beethoven trông coi một cửa tiệm bán thuốc do Ludwig
giúp đỡ. Trong thời gian ở tại Vienna, giới thưởng ngoạn âm nhạc xem ông
là tay dương cầm quý giá. Tài nghệ ông mỗi lúc mỗi điêu luyện, tên tuổi
vang dội tại Âu châu. Có điều là ông đã va chạm nặng với Haydn, người đã
từng hướng dẫn ông khi trước. Khi ông cho là ông không học được điều chi
mới lạ ở Hayd. Ngược lại Haydn chứng minh là bài Đại hợp tấu số Một (the
First Symphony) mà Beethoven sáng tác mang âm hưởng nhạc của Haydn và
Mozart, tức Beethoven đã ảnh hưởng phong cách viết nhạc của 2 người này.
Có dư luận đàm tiếu cho là Beethoven là người tự cao và khó chịu. Sự
thực điều đó hầu như là đặc tính chung của nhiều ngôi sao hay các vì
tinh tú trị vì trên đỉnh cao của danh vọng và vinh quang. Người ta cũng
ghi nhận là Mozart cũng có tính khó chịu và tự mãn về mình. Vì mặc cảm
bị cho nhạc ông mang nặng âm hưởng nhạc người khác, ông quyết định đi
tìm sự mới lạ khi hướng tương lai mình vào chân trời nhạc lãng mạn. Nói
tới nhạc Beethoven, ta không thể không bỏ qua hai bài độc tấu dương cầm
"Sáng Trăng" (piano sonata "Moonlight") và bài độc tấu dương cầm
"Waldstein" mà ông thực hiện trong khoảng 1801 và 1802.
Thuở ban đầu Beethoven yêu người con gái tên là Elisa, ông tương lòng
say đắm để cho ra tác phẩm bất hủ "For Elise". Sách nói rằng ông có
tướng tá nhỏ thó người, tóc thường để bù xù trông như người nghệ sĩ lãng
tử, bất cần đời và thê thảm hơn nữa ông bị thẹo rỗ hoa mè trên mặt. Năm
1795 ông yêu cô ca sĩ trẻ đẹp, duyên dáng chuyên hát nhạc opera là
Magdalene Willmann tại Vienna, ông ngỏ lời xin cầu hôn, nhưng nàng thẳng
thừng từ chối, vì cho rằng ông là người xấu trai và tính tình lại lập
di. Từ đó Beethoven hầu như là người thất bại và cô đơn trên tình
trường. Và chính vì không có vợ con ông dành toàn thời gian cho việc
phát triển tài nghệ âm nhạc.
Ở đây người viết xin mở ngoặc bàn sơ về 3 giai đoạn chính của âm nhạc cổ
điển Tây phương khởi sự từ 1600 dến 1910 là:
* Giai đoạn Baroque - ảnh hưởng bởi nền văn minh kiến trúc và nghệ
thuật: 1600 đến 1750, điển hình trong số 38 nhạc sĩ tiêu biểu trong nhóm
này có nhạc sĩ Johann Sebastian Bach, người Đức, 1685 – 1750.
* Giai đoạn nhạc cổ điển (1750- 1820), giai đoạn nhạc chú trọng về nhạc
cụ, tức nghe tiếng đàn thánh thót âm nhĩ, hơn là chú trọng tình cảm nội
tâm. Những nhạc sĩ tiêu biểu trong giai đoạn này như: Franz Joseph
Haydn, 1732 – 1809, người Áo, Wolfgang Amadeus Mozart, 1756 – 1791,
người Áo, Ludwig Van Beethoven, 1770 – 1827, người Đức.
* Giai đoạn lãng mạn: (1820- 1910), giai đoạn nhạc được viết chú trọng
về tình cảm cá nhân, diễn tả ước muốn của lòng mình hay diễn tả tâm tư
yêu nước, lòng ái quốc hay lòng yêu quê hương. Đại diện cho nhóm này gồm
các nhạc sĩ: Frédéric Chopin, 1810 – 1849, người Ba Lan, Felix
Mendelssohn, 1809 – 1847, người Đức, Franz Schubert, 1797 – 1828, người
Áo, Johannes Brahms, 1833 – 1897, người Đức, và Piotz Ilyitch
Tchaikovsky, 1840 – 1893, người Nga. Nhiều sử gia âm nhạc cho tên
Beethoven là người đứng đầu nhóm lãng mạn này.
Người ta nói rằng Beethoven ở ngay giai đoạn chuyển tiếp từ âm nhạc cổ
điển sang khai phá để phát sinh ra trường phái âm nhạc lãng mạn. Ngược
dòng thời gian của thế kỷ 18 trường phái lãng mạn là những hấp lực muốn
phá bỏ những luật lệ cứng rắn của chính quyền hay những điều lệ chuyên
chính của các vua chúa áp đặt lên người dân. Hai lãnh vực văn chương và
hội họa đi tiên phong bức bỏ gông cùm hướng về một chân trời mới, mở
rộng cánh cửa lãng mạn để thõa mãn những nhu cầu của tâm tư, những ước
mơ vượt thoát vòng kiềm tõa của xã hội khắt khe đương thời.
Từ đó các nhạc sĩ bên lãnh vực âm nhạc không bỏ lỡ cơ hội, họ chạy theo
những tư duy mới, cái âm hưởng mang một làn gió mới vào trong âm nhạc.
Với Beethoven, ông nghe cuộc cách mạng Pháp khi người dân đứng lên đòi
dân chủ, người dân phải được làm chủ lấy quê hương của mình, Beethoven
bị mê hoặc theo cao trào của Âu châu vươn lên thời bấy giờ. Nếu
Shakespeare tài ba bên văn chương khi đặt bút sáng tác những tác phẩm
tiêu biểu lãng mạn thì Beethoven chẳng kém chi khi cho ra những nhạc
phẩm đại hòa tấu thật xuất sắc, ví dụ như the Fifth Symphony được xem
như tương đương với tác phẩm Hamlet của văn hào Shakespeare, cũng là
đồng tác giả của các tuyệt tác phẩm "A Mid-Summer Night’s Dream" và
"Romeo and Juliette". Beethoven sáng tác những bài đại hợp tấu cho bi
kịch và hài kịch. Ông hoàn tất bài the Fifth Symphony từ 1803-1809 và
the Sixth Symphony trong khoảng một năm tròn (1807-1808). Những tác phẩm
này tạo cho danh tiếng và tài nghệ ông lên cao thêm.
Khúc quanh quan trọng của đời Beethoven:
Kể từ năm 1798 đến 1801 ông nhận thấy tai mình không nghe rỏ nữa, ông
được bác sĩ chẩn bệnh là cho biết là ông bị điếc tai. Còn gì đau khổ hơn
khi một người nhạc sĩ không còn sử dụng được đôi tai mình như thính âm
nhĩ để nghe và sáng tác nhạc? Ông đâm ra khổ sở, tuyệt vọng có ý định tự
vẫn và rồi ông quyết định sống ẩn dật, tránh né đám dông, quần chúng.
Trong di chúc tuyệt mạng thương tâm khi gửi cho các em ông, mang tên
"Chúc thư Heiligenstadt" (Heiligenstadt Testament). Ông thố lộ sự tuyệt
vọng và không thiết tha với cuộc sống nữa. Chính chúc thư này là sự giải
tỏa nỗi muộn phiền nội tâm để ông chuyển hướng trong âm nhạc, để từ đó
ông tự tìm phương hướng đi khác cho đời mình. Trong giai đoạn giao thời
này khi âm nhạc thoát thai từ cổ điển biến dạng sang khuynh hướng lãng
mạn, Beethoven đã đóng góp tích cực cho trào lưu mới, ông dồn khả năng
cảm nhận ông viết lên những tác phẫm mới thật tuyệt vời như "Moonlight"
hay "Waldstein". Giai đoạn mà ông rung cảm con tim, tuy không nghe được,
nhưng tưởng tượng ra và ghi lại nốt nhạc. Trong 3 năm từ 1801 đến 1803
ông cho ra 3 symphonies đầu tiên. Với sự chào đời của the Fifth
Symphony, năm 1910 nhạc sĩ Ernst Hoffmann đem ra trình diễn ở Berlin,
gây sự thành công rực rỡ cho ông cũng như gia tăng danh tiếng thêm cho
Beethoven. Đến năm 1914 hầu như khắp Âu châu các chính khách đầy quyền
lực và các khách thưởng ngoạn âm nhạc đều biết tên tuổi của ông, và họ
càng thích nhạc của ông hơn. Năm 1812 ông cho ra bài đại hợp tấu số 7
(the Seventh Symphony) và bài số 8 ra đời sau đó không lâu. Trong giai
đoạn mà Beethoven có những sáng tác sung mãn này, ba tác phẩm khác là
Egmont (1810), Die Ruinen von Athen (1811) và Konig Stephan (1811) được
chào đời. Các sân khấu âm nhạc Đức, Áo và các xứ khác tại Âu châu đón
nhận những tác phẩm của ông một cách thật nồng nhiệt.
Hai bản đại hợp tấu nổi danh sau cùng của ông là Missa Solemnis, được
làm để đón chào sự nhậm chức Tổng giám mục của cha Archduke Rudolf tại
địa phận Olmutz, và bài đại hợp xướng số 9 (the Ninth Symphony known as
the Choral Symphony). Thành công rồi lại thành công nối tiếp theo nhau.
Khi đường danh vọng của ông càng lên cao thì ngược lại sức khỏe của ông
lại càng sa sút, yếu kém. Ngoài chứng điếc tai, ông còn bị chứng viêm
phổi và sưng gan hành hạ. Ông giã từ cõi đời ngày 26 tháng 3, năm 1827,
hưởng dương 57 tuổi.
Nếu nhạc sĩ Mozart đã nghiễm nhiên trở thành một thần đồng lỗi lạc khi
ông 5 tuổi rưởi. Mozart đã thành công hái ra tiền phụ giúp cha mẹ khi
còn rất bé. Nhưng khi ông mất đi, Mozart lại là người nghệ sĩ rất nghèo.
Đám tang ông rất khiêm nhường, ông được chôn cất trong khu nghiã trang
của người dân nghèo. Tương phản, Beethoven khi nhỏ tài nghệ phát triển
chậm hơn, điều này khiến cho cha ông thất vọng. Cuộc đời ông chịu nhiều
khổ sở về gia đình, về tình ái, và bệnh tật lại theo đuổi ông. Nhưng ở
cuối đời, ngày đám tang của ông được tổ chức thật linh đình, trọng thể.
Đã có gần 20,000 quan khách tiễn đưa và bạn đồng nghiệp là nhạc sĩ Franz
Schubert đứng ra đọc điếu văn từ giã một thiên tài trong âm nhạc.
Điều mà nhiều nhà xã hội học nhận xét về Beethoven là ông thương mẹ cha
và hai em, dù là lúc nhỏ ông có bất đồng với cha khi người cha đòi hỏi ở
ông một khả năng siêu việt, phi thường mà ông chưa có sẵn. Giới viết sử
âm nhạc cho ông là người học nhạc và phát triển tài năng lẹ làng, vì từ
12 đến 17 tuổi ông đã đi đôi hia trong bước tiến nhảy vọt của mình. Điều
đặc biệt đáng ghi nhận, Beethoven là người nhạc sĩ được liệt kê vào cả
hai nhóm gồm nhóm nhạc cổ điển và nhóm nhạc lãng man. Tên tuổi ông lên
ngay ở giai đoạn cuối của thời đại nhạc cổ điển và thực vậy ông cũng là
người tiên phong đóng góp cho sự phôi thai của thời đại nhạc lãng mạn
phát triển về sau.
Việt Hải, los angeles.
Tham Khảo:
1) Sách "The Great Composers", a collection of articles.
2) VRMA History of Music Materials, Dr. Hgrant Aghajanyan, Ashot
Hayrapetyan, and Nguyen Tuong Van.
Việt Hải
|
