Ba Mươi Năm Nhìn Lại

Ðêm về tôi mất ngủ và cảm thấy bóng ma lởn vởn khi nghĩ về từng vị khách hàng mình đã xem mặt, và mai họ sẽ được đem đi. Rồi công tác một ngày như mọi ngày khi mình lau chùi hộc tủ cho sạch sẽ để ngày mai đón chào những vị khách mới.

Trong cái bối cảnh buồn vui của cuộc đời mà tôi trải qua những năm đầu tiên tại Mỹ, một kinh nghiệm mang cả chu kỳ của kiếp sống nhân thế là sinh, bệnh, lão, tử ẩn hiện trong tâm trí của tôi. Tôi chạnh nhớ môn tâm lý học khi giáo sư Lê Thanh Liêm diễn giảng về những tâm lý sợ hãi, quan niệm giữa sự sống và cái chết, những triết gia như Epicure, Kant, Socrate, Spinoza, Freud,... cũng như quan niệm của Phật Giáo. Tôi suy tư nếu cái chết đến để chấm dứt một kiếp người mà ta cầu siêu theo Phật Giáo để người ra đi được sớm giải thoát, thì Freud trong quyễn "Beyond the Pleasure Principle" (xuất bản 1920) cho là sự chết là sự tái lập tình trạng đi đến cực lạc. Như thế thì cả triết lý Phật Giáo và quan điểm của Freud đều nói về sự giải thoát. Nhưng trong sự suy luận phân tâm học theo Freud thì giải thoát qua bản thể ham muốn (Eros, libido) không bình thường, ví dụ bản năng thú tính (animal instinct) là sai lệch được sửa đổi hay cảm hóa trở lại cho tâm thức bình thường lại. Trong khi thuyết nhà Phật đi cao hơn, xa hơn khi trong quan niệm đạt đến sự giải thoát là thân tâm an lạc, bản thể ham muốn không còn tồn tại. Tôi học ban toán, nhưng có điều tôi rất say mê văn chương và triết lý.

Dù rời trường Petrus Ký đã lâu, tôi không biết thầy Liêm dạy môn triết học lớp 12B4 niên khóa 72 nay ở đâu, những ý niệm căn bản triết học khi xưa chợt hiện về khi tôi đối diện với xác chết mỗi ngày trong nhà xác. Hôm nào nhà xác đắc hàng, đắc khách hàng tôi nhớ triết gia Sigmund Freud và môn triết của thầy Lê Thanh Liêm của năm 1972 nhiều hơn.

* Người Việt và Phố Việt:
30 năm trôi qua mà bàn về những sinh hoạt kinh tế nở rộ của tập thể người Việt Nam tại xứ Mỹ là một đề tài miên viễn. Hầu như thành phố nào có người Việt họp lại là có phố Việt. Những nơi tiêu biểu như Orange county có Little Saigon, Los Angeles, San Jose, San Francisco, Sacramento, San Diego, Seattle, Houston, Dallas, Denver, New York, Virginia, Boston,… Little Saigon là chuyện thần thoại của cậu bé tí hon mang đôi hia 7 dặm. Nơi đây đem lại hơi ấm mang bao tình tự dân tộc có người đồng hương, nơi mà ngôn ngữ Việt Nam còn được lưu truyền trong văn hóa của người Việt Nam. Trước năm 75 những con phố mà ngày nay có mặt đầy ắp các hàng quán Việt Nam là những con đường vắng vẻ vì còn là đồng ruộng hay là những dãy nhà không có giá trị nhiều về kinh tế như Bolsa, First Street, Brookhurst, Westminter,… Ngày nay những con đường đó trở thành những phố xá mở mang, nhịp độ phát triển kinh tế sung mãn theo đà số người Việt tiếp tục đổ xô về tìm đất hứa khi mà đất lành thì chim đậu. Người ta cho biết con số thương vụ trao đổi hằng năm tại Little Saigon những năm gần đây là 6 tỷ mỹ kim. Nếu không có sự hiện diện của cộng đồng ngườI Việt mà thành phố muốn biến một dự án qui mô như Little Saigon cho phố xá phồn thịnh để thu tiền thuế có lẽ không dễ dàng.

Ba mươi năm nhìn lại khi các bạn bè thành danh, nhiều người có con cái thành đạt vinh quang. Một cộng đồng Việt Nam non trẻ thuở 75 tại xứ Hoa Kỳ này đã có bao người đ?ng hương tự phấn đấu khổ cực để sinh tồn và để vươn lên. Năm 1986 tôi được dịp thăm viếng phòng thí nghiệm JPL thuộc cơ quan Nasa tại Pasadena, tôi xem hình có một bức ảnh chụp phi hành gia gốc Việt là Eugene Trịnh bên cạnh các cạnh các phi hành gia người Mỹ, là người Việt Nam tôi sung sướng lây khi nói chuyện với các bạn Mỹ. Eugene Trịnh là một khoa học gia, anh có cấp bằng tiến sĩ Vật lý học.

Rồi năm 2000 khởi đầu cho một thiên niên kỷ mới thì nước Mỹ điên đầu về cuộc tranh chấp gay gắt kết quả sau cùng của cuộc bầu cử tổng thống giữa hai ứng viên Al Gore và George W. Bush, tôi thấy một người Việt Nam được các đài TV Mỹ như Foxnews, CNN và MSNBC liên tục phỏng vấn ông. Đó chính là giáo sư Đinh Việt, dạy tại đại học Luật khoa Georgetown. Ông giải thích cho cả nước Mỹ nghe về những khía cạnh khúc mắt của luật hiến pháp Hoa Kỳ. Giáo sư Việt sau đó được mời làm Phụ tá cho Bộ trưởng Tư pháp Hoa Kỳ. Tôi là người Việt Nam thì làm sao không vui được? Rồi kỳ bầu cử gần đây 2004 tại Hoa Kỳ, nhiều người trẻ Việt Nam được đắc cử do người dân bầu vào các chức vụ đ?i biểu công cử. Đó là tương lai tươi sáng của cộng đồng Việt Nam đang vươn lên trong niềm tự hào về nguồn gốc và bản sắc của mình. Tôi lại vui khi xem TV phỏng vấn một người trẻ Mỹ gốc Việt ra đời tại Hoa Kỳ sau biến cố 75. Đó là cô Mina Nguyễn, cô nói song ngữ Anh Việt lưu loát. Người trẻ Mina Nguyễn được bổ nhiệm làm cố vấn cho Tòa Bạch Cung về những vấn đề liên quan tới cộng đồng người Mỹ gốc Á. Mina không phải người đầu tiên làm việc cho cơ quan đầu não ngành hành pháp. Tòa Bạch Cung còn có một người Việt trẻ khác trong chức vụ cố vấn là anh John Quốc Dương. Đó chỉ là vài ví dụ tiêu biểu của tuổi trẻ vươn lên. 30 năm hay 3 thập niên vừa qua đã đánh dấu không biết bao nhiêu sự hãnh diện về các người trẻ Việt Nam thành đ?t tại xứ sở này. Họ là tương lai cho cộng đồng Việt Nam tại Hoa Kỳ từ khắp các lãnh vực cần thiết cho bánh xe xã hội này.

Nhìn chung thì 30 năm qua cộng dồng người Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành công lớn. Điều kỳ vọng nhất cho chúng ta, những người Việt tại Mỹ, là thế phát triển về kinh tế xã hội đã có đà vững vàng, và sự tăng trưởng về những thành quả văn hóa giáo dục và thành công về chính trị của giới trẻ đang có nền tảng vững mạnh cho phép chúng ta lạc quan hơn khi 3 thập niên tới đem cộng đồng người Việt sẽ tiến xa hơn gấp bội lần.


Lời kết của bài "30 Năm Nhìn Lại" này là trong cái tai ương, xui xẻo của miền nam Việt Nam xụp đổ ngày 30 tháng Tư thì sự có mặt của người Việt tại Mỹ nói riêng hay người Việt định cư tại các quốc gia kỹ nghệ tiền tiến nói chung phần lớn đạt những thành công đáng khích lệ. Nhịp độ phát triển cộng đồng đang tiến triển theo chiều hướng lạc quan, thuận lợi thì niềm hãnh diện Việt Nam sẽ còn nhiều và chắc chắn sẽ đuợc nối tiếp.

Riêng cá nhân ngừời viết bài rất vui khi ngồi viết bài này như khúc thụy du êm ái và yêu đời, có chút gì thanh thản tâm tư khi mùa Xuân 2005 chan hòa về với chúng ta, để mĩm cười tươi tắn hơn khi nhìn lại những tháng ngày gian khổ đã qua.

Việt Hải Los Angeles